.jpg)
Malagasy 3500 no maty sy tsy hita popoka
Toy ny isan-taona, nisy omaly ny lanonam-pahatsiarovana ny fifaranan'ny ady lehibe voalohany, natao teny amin'ny Anjely mainty eny Anosy, niarahan'ny tafika Malagasy sy Frantsay. Nanotrona an'io ireo manam-pahefana isan-tsokajiny ara-tafika avy amin'ny andaniny sy ny ankilany, ireo manam-pahefana sivily, ka anisany ny ambasadaoro Frantsay Jean-Marc Grosgurin, ny Minisitry ny foloalindahy Malagasy ny Jeneraly Razafitombo Eli izay naneho fa afaka miara-miasa amin’ny firenena rehetra eo amin’ny lafiny ara-tafika i Madagasikara. Raha tsiahivina, ny marainan'ny 11 Novambra 1918 no voasoratra ho iray amin'ireo daty manan-tantara indrindra teo amin'ny tantaran'izao tontolo izao. Taorian'ny ady naharitra efatra taona mahery, nanomboka ny taona 1914 ka hatramin'ny 1918, dia nifarana tamin'izay ny fifandonana teo amin'ireo firenena nifandrafy nandritra ny Ady Lehibe Voalohany. Tamin'ny 5 ora sy 15 minitra maraina, nosoniavina tao anaty fiarandalamby iray navadika ho efitrano fivoriana, tao amin'ny alan'i Rethondes, any akaikin'i Compiègne, ny fifanarahana fampitsaharana ady na "armistice". Ny tafika mpiara-dia (Alliés) dia notarihin'ny maréchal Ferdinand Foch, raha i Matthias Erzberger kosa no nisolo tena an'i Alemaina. Na dia efa voasonia maraina aza ilay fifanarahana, dia tamin'ny 11 ora antoandro vao tena nanan-kery ny fampitsaharana ny ady. Izany no nahatonga ilay fomba fiteny malaza hoe: “tamin'ny ora faha-11 amin'ny andro faha-11 amin'ny volana faha-11.”
FATIOLONA SY FAHAPOTEHANA GOAVANA
Anisan'ireo ady nahafatesana olona maro indrindra teo amin'ny tantara ny Ady Lehibe Voalohany. Tombanana ho mahery ny 18 tapitrisa ireo namoy ny ainy, ka manakaiky ny 10 tapitrisa tamin'izany no miaramila. Ankoatra izay, sivily an-tapitrisany maro no matin'ny ady, ny mosary ary ny aretina naterak'izany. Tsy ny aina ihany no very. Olona an-tapitrisany maro no naratra, sembana mandra-pahafaty na voatery nandositra ny taniny. Potika tanteraka ny tanàna sy vohitra maro, rava ny lalamby, ny arabe, ny tetezana ary ny tanimbary midadasika indrindra tany avaratra sy atsinanan'i Frantsa ary tany Belzika. Niharan'ny fahasimbana goavana ihany koa ny toekaren'ireo firenena niady, noho ny fandaniana ara-tafika sy ny fanarenana ireo fotodrafitrasa simba. Ho an'i Madagasikara, Miaramila malagasy maherin'ny 41 000 hatramin'ny 45 000 (Tirailleurs malgaches) no nalefa nanampy ny tafika frantsay tany Eoropa sy tamin'ny faritra hafa. 3 100 ka hatramin'ny 3 500 tamin'izy ireo no maty na tsy hita popoka nandritra ny ady.
FIANDOHAN'NY FANDRIAMPAHALEMANA VAOVAO
Na dia nampitsahatra ny tifitra sy ny fifandonana aza ny armistice tamin'ny 11 Novambra 1918, dia tsy mbola fifanarahana fandriampahalemana ofisialy izany. Volana maromaro tatỳ aoriana, tamin'ny 28 Jona 1919, vao nohamafisina tamin'ny alalan'ny Fifanarahana Versailles ny fiafaran'ny ady. Navelan'ity ady ity ho ratram-po lalina i Eoropa. Niova tanteraka ny fifandanjan-kery ara-politika sy ara-jeopolitika maneran-tany, ary maro amin'ireo zava-nitranga nandritra ny taonjato faha-20 no nifototra tamin'ireo vokatra navelan'ny Ady Lehibe Voalohany.
FAHATSIAROVANA
Isaky ny 11 Novambra, firenena maro maneran-tany no mankalaza ny fahatsiarovana ireo miaramila sy sivily namoy ny ainy nandritra ity ady mahatsiravina ity. Fotoana iray hanomezam-boninahitra ny sorona nataon'izy ireo sy hampahatsiahivana ny maha-zava-dehibe ny fandriampahalemana eo amin'ny samy firenena izany, ka i Madagasikara tamin'ny alalan'ireo miaramila nalefa an'ady dia nanampy an'i Lafrantsa tamin'izany. Nisy moa omaly fanolorana mari-boninahitra.
Toky R
